Munaasabadii furitaanka aqoonkororsigaasi, waxaa ka hadlay Prof. Cabdalla Cumar Mansuur oo soo dhoweeyay martida iyo aqoonyahannadii ka qaybgalay aqoonkororsigaasi, wuxuuna si qoto dheer u iftiimiyay muhiimmadda ay leedahay in la barto miisaanka maansada, isagoo xusay inuu ka mid yahay mowduuyada ugu muhiimsan ee suugaanta Soomaaliyeed.

Intaas kaddib, waxaa codbaahiyaha lagu soo dhaweeyay Md. Mustafa Fayruus oo ahaa macallinkii soo jeedinayay casharka, wuxuuna si cilmiyaysan u sharraxay:
• Tirada shaqallada meeriska .
• Tirada allannada meeriska iyo shaqaldheerayaasha.
• Habka taxanaha allannada.

Qaar ka mid ah ka qaybgalayaasha aqoonkororsigaasi ayaa fursad u helay inay macallinkii casharka weydiiyaan su’aalo muhiim ah, kuwaas oo sii ballaariyay fahamka mowduuca la falanqaynayay.

Aqoonkororsigaasi oo qayb ka ah barnaamijyo isdabajoog ah oo ay Akademiyadu ugu talaggashay kor u qaadista iyo iftiiminta qiimaha suugaanta Soomaaliyeed ayaa waxaa la soo gunaanadi doono maalinta Khamiista oo taariikhduna ay tahay 21/05/2026.

The post Akademiya Goboleedka AGA oo Qabatay Aqoonkororsi ku Saabsan Miisaanka Maansada appeared first on Akademiye Goboleedka Af Soomaaliga AGA.

Munaasabadii furitaanka hoygaasi cusub, waxaa ka soo qaybgalay dad isugu jiray mas’uuliyiinta jaaliyadda Soomaalida Ingiriiska iyo marti sharaf kale oo ka koobneyd Soomaali iyo ajnabi.

Qaar ka mid ah madaxdii munaasabadaasi ka soo qaybgashay ayaa soo dhaweeyay furitaanka hoygaasi qaabilsan dhinaca dhaqanka, waxayna caddeeyeen inay ka go’an tahay taageerida hoygaasi.

Xaruntan oo loogu magacdarey hoyga dhaqanka, waxaa loogu talaggalay sidii kor loogu qaadi lahaa dhaqanka iyo taariikhda ummadda Soomaaliyeed.

The post Hoyga Dhaqanka Soomaalida oo laga Furey Magaalada London appeared first on Akademiye Goboleedka Af Soomaaliga AGA.

“Innaa lillaahi, wa Innaa Ileyhi raajicuun. Waxa aan tacsi u dirayaa qoyska, qaraabada iyo asaxaabta uu ka geeriyooday Allaha u naxariistee, marxuum Nuur Cabdiraxiin Maxamuud (Nuur Doo), oo ka mid ahaa tiirarkii Waaxda Barbaarinta ee Wasaaradda Waxbarashada” ayuu yiri guddoomiyaha AGA.

Macallin Saciid Saalax Axmed ayaa marxuumka Alle uga baryay inuu Jannadiisa ka waraabiyo, qoyskii uu ka baxayna, uu samir iyo iimaan ka siiyo.

 إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّ إِلَيْهِ رَاجِعُونَ‎

The post Guddoomiyaha AGA oo ka Tacsiyeeyay Geerida ku Timid Marxuum Nuur Cabdiraxiin Maxamuud (Nuur Doo) appeared first on Akademiye Goboleedka Af Soomaaliga AGA.

Waa ay adagtahay in, guud ahaan af alifba’da af kasta wada koobto dhammaan codadka uu afkaasu leeyahay. Keennuna kuwaas ayuun buu la midyahay. Dooddan sugnaanteeda waxyaabaha caddaynaya waxaa ka mid ah saddexdan arrimood ee soo socda:

1. Shibbanayaasha af Soomaaligu ma dhan yihiin?

2. Shaqallada af Soomaaligu ma dhan yihiin?

3. Erey lab iyo dheddigba noqda

Af Soomaaliga waxa jira codad shibbanayaal ah oo aan la qorin, ilduufna aan looga tegin. Xarfaha la qoro waa asaasi, maxaayeelay lagama maarmi karo. Tus.: ereyada dal & bal, oo ay isaga mid yihiin labada xaraf ee dambe (-al), waxaa micnahooda  kala duway labada xaraf: d & b, oo leh codad kala duwan waxayna labada erey u yeelaan macne kala duwan. Xarfaha noocan ah waxaa loo yaqaan “phoneme”.

Taa cagsigeeda waxaa jira codad si ulakac ah looga tegay, waayo, macnaha erayada waxba kama bedelayaan. Noocan waxaana loo yaqaan “allophone”. Waxaan tusaale ahaan u soo qaadanaynaa codadka p,  iyo ereyada dab & dap. Inkastoo labada xarf b & p qaab ahaan ay  kala duwanyihiin, haddana xarafka p uma yeelayo ereyga dap micne ka duwan midka dab. Sidaa awgeed xarafka p ma aha mid asaasi ah. Xarfaha kale ee la halmaalana waxaa ka mid ah: th [ð], ng [ŋ] iyo gh [ɣ].

Astaamaha xarfahan aan asaasiga ahayn waa laba arrimood:

1. Marna uma keenaan ereyga isbeddel micne oo gaar ah;

2. Shaqal ayaana mar walba ka horreeya, oo erey billowgiisa laguma arko.

Toddobada shibbane ee laballaabma ee la qoro, ka sokow, waxaa jira shibbanayaal kale oo laballaabma oo aan la qorin. Shibbanayaasha aan qoraal ahaan la laballaabin waa kuwa aanay waxba iska beddelin micnahooda, haddii la laballaabo iyo haddii kale, tusaale: affar afar(micnahoodu waa isku mid).  Iyadoo la raacayo xeerka dhaqaalaynta dhigaalka farta, ayaa ogaan ahaan looga tegay in qoraal ahaan la laballaabo shibbanayaasha qaar, iyagoo dhawaaq ahaan laballaabma.

Shaqallada af Soomaaliga shaqal waliba 4 cod oo kala duwan ayuu leeyahay, sidaas oo ay tahay 2 qaab uun baa la qoraa (shaqal dheer iyo shaqal gaaban). Weerta ayaana laga garan karaa in ereyga shaqalkiisu uu fududyahay ama culusyahay.

Tusaale ahaan, u fiirso shaqalka “u” iyo “uu” oo mid kastaaba labadiisa codi kala duwanyihiin:

• 2 shaqal ee culculus: duul(ka) iyo dul(ka)

• 2 shaqal ee fudfudud: duul(id) iyo dul(dusha)

Farta Soomaaligu waa far dhammaystiran oo si cilmiyeysan loogu jaangooyay baahida afka. In aan la qorin dhawaaq kasta oo la maqlo ma ahan qabyo, ee waa fududayn u adeegaysa afka iyo dadka adeegsanaya.

Qoraa Dayax Axmed-iley ayaa soo koobtay
HABDHIGAALKA AF SOOMAALIGA GUUD,
Cabdalla Cumar Mansuur,
2024, Muqdisho bb. 5-12

The post Doodda Qabyannimada Farta Af Soomaaliga (Shaqallada & Shibbanayaasha) appeared first on Akademiye Goboleedka Af Soomaaliga AGA.

Ugu horreyn, waxaa munaasabadaas ka hadlay qoraaga buugga, Axmed Maxamuud Dhicisoow, wuxuuna sheegay qorista buuggan inay ku qaadatay muddo labo sanno ah, isagoo tilmaamay in baahida loo qabo keydinta taariikhda siyaasadeed ee dalka ay ku dhalisay inuu bulshada u soo bandhigo buuggan muhiimka ah.

“Waxaan doonayay jiilasha maanta iyo kuwa soo socda inay helaan buug ay kaga bogan karaan taariikhda hoggaamiyaashii dalka soo maray iyo marxaladihii kala duwanaa ee Soomaaliya soo wajahday,” ayuu yiri qoraaga.

Qoraa Axmed Maxamuud Dhicisoow ayaa ugu dambeyn u mahadceliyey dhammaan dadkii ka soo qeyb galay munaasabadda iyo cid kasta oo ka qeybqaadatay hirgelinta buuggiisa.

Mas’uuliyiintii ka kala socotay Akademiya Goboleedka Af Soomaaliga, ururka saxafiyiinta Fesoj, bahda jaamacadaha iyo aqoonyahannadii kale ee munasabdaasi ka hadlay ayaa si weyn ugu mahadceliyey qoraaga, iyaga oo ku ammaanay dadaalka uu geliyey ururinta iyo keydinta taariikh muhiim u ah qaranka Soomaaliyeed.

Buugga ayaa si faahfaahsan, waxa uu uga hadlaya Madaxweynayaashii, Ra’iisul Wasaarayaashii, Xildhibaanadii, Wasiirradii, Xukuumadihii iyo Maayeradii Muqdisho soo maray,  laga soo bilaabo sannadkii 1956-dii, xilligii ugu horreysay ee Soomaaliya la siiyey xukun ismaamul ah.

The post Baalfurka Buugga Hoggaamiyaashii Soomaaliya 1956–2026 oo lagu qabtay Muqdisho appeared first on Akademiye Goboleedka Af Soomaaliga AGA.

Qoraa Cabdulqaadir Cabdulle Diini oo ka tirsan waaxda Naxwaha ee Akademiya Goboleedka Af Soomaaliga (AGA) ayaa ku wareejiyay maamulka maktabadda jaamacadda Gaarisa, nuqullo ka mid ah buugaagta Akademiya Goboleedka, oo uu qorey cilmibaare Cabdulqaadir Diini, kuwaasi oo isugu jiray noocyo kala duwan.

Dhawaan ayaa isla jaamacadda Gaarisa, waxaa booqday xeeldheere Cabdinaasir Daa’uud (Cabdikaafi) oo  ka mid ah aqoonyahannada Akademiya Goboleedka Af Soomaaliga, isagoo halkaasi kulamo kula soo yeeshay madaxda jaamacadaas.

The post Akademiya Goboleedka Af Soomaaliga oo Buugaag ku Wareejisay Maktabadda Jaamacadda Gaarisa appeared first on Akademiye Goboleedka Af Soomaaliga AGA.

Aqoonyahan Dr. Cali Jimcaale Axmed waa aqoonyahan Soomaaliyeed oo caan ah, sidoo kalena ah gabayaa curin og jaadadka maansada, filim-sameeye, iyo baare ku xeeldheer aqoonta dhaqanka iyo cilmiga bulshadaba. Waxa uu geed-fadhi u ahaa; isbarbardhigga cilmiga suugaanta, daraasaadka filimada, daraasaadka Afrika. Waxa hubaal ah inuu si gaar ah diiradda u saaray: dhaqanka Soomaaliyeed, af-Soomaaliga, hiddaha iyo sheekooyinka afka laga dhaxlo. Burburkii iyo kala haadkii kaddib, waxa uu bare ka noqday jaamacado ku yaal carriga Maraykanka, sida Queens College, City University of New York.

Marxuumku waxa uu ahaa gabayaa iyo qoraa sumcad ku dhex leh shacabka Soomaaliyeed iyo bulshada Geeska Afrika. Haddii aan wax uun ka tilmaanno xeeldheeraha wax-soosaarkiisa iyo qoraalladiisaba, waxay inta badan ka hadlaan: aqoonsiga Soomaalinnimada, qurbaha iyo jaahwareerka tahriibka, xusuusta iyo hiddaha faca weyn ee aan isugu gudbino werinta afka iyo dheg-ku-xambaarka. Muhiimadda uu leeyahay Prof. Cali Jimcaale Axmed haddii aan soo koobno waa “shaqsi kaalin weyn ka ciyaaray ilaalinta iyo faafinta dhaqanka Soomaaliyeed, isaga oo isku xiraya hiddaha soo jireenka ah iyo aqoonta casriga ah”. Xeeldheeruhu, waxa uu xijaabtey 31-Mar, 2026-kii.

Maansadani, waa howraar kooban oo aan ka jeediyey munaasabad baroordiiq iyo duco ahayd oo lagu qabtay 9, Abriil-2026 Masraxa Prof. Shiriif Saalax ee Jaamacadda Ummadda Soomaaliyeed, maansada “Guntanihii Dadweynaha” waxa ayna tidhi sidatan;

Awrka gibilka loo xiray

Gonda-jiidka lagu raray

Guuraha habeennimo

Guradiisa lagu ridey

Gurmadkii u heelnaa

Gaawaha u culi jirey

Afka goosankiisiyo

Kasmadii geyiga tiil

Garka wiilka haystaa

Foolaadka go’ay buu

Gobka haraca weyn iyo

Guryasamo ku furayaa.

****************

Gundhigeedda xaajadu

Waxay galabta joogtaa

Garbadduubku weynaa

Galaayuusku badanaa

Gocashadan xanuunka leh

Geeridu ku marantahay

Gabalaaxsanmaynee

Gacalkiyo qaraabooy

Miyey golaha keeneen?

****************

Guullow Allahayoow

Godka iilka loo qoday

Gaso iyo Ganuun baa

Gogol loogu fidiyeye

Gasiin awliyaad iyo

Gocosada macaan iyo

Gomonshaaga miidda leh

Ugu gaaci sabadkiyo

Goofkiyo hareeraha.

***************

Garaadkii aqoontiyo

Gabbaadkii ogaalkiyo

Geedkii hadhka lahaa

Gorfayntii fankeenniyo

Galoolmudhay iftiinkii

Suugaanta guunka ah

Giraanteedu culustahay

Gorgorkii u sahantegey

Galalkeeda faaqidey

Godlin jirey tiraabaha

Gaaggaxa ka caagnaa

Guullaha awoodda leh

Gacantiisu weyntahay

Geeridu xaq weeyee

Cali galabta oofsaday

Guranaa kashaydii

Godob lama gunnaystee

Godka xeerku culusaa

Miyaan geed la tegayaa?

******************

Guntanihi dadweynaha

Waajibkiisa gudan jirey

Gunta, seeska sheekada

Guntimaha ku xiri jirey

Oo gogoldhig ararliyo

Gabalgabal u qori jirey

Guullaha awoodda leh

Gacantiisu weyntahay

Geeridu xaq weeyee

Cali galabta oofsaday

Guranaa kashaydii

Godob lama gunnaystee

Sirta gabaygu culusaa

Miyaan giisi karayaa?

*****************

Guntanihi dadweynaha

Waajibkiisa gudan jirey

Gunta, seeska sheekada

Guntimaha ku xiri jirey

Oo gogoldhig ararliyo

Gabalgabal u qori jirey

Guullaha awoodda leh

Gacantiisu weyntahay

Geeridu xaq weeyee

Cali galabta oofsaday

Guranaa kashaydii

Godob lama gunnaystee

Guurow ha joogee

Miyaan guuxi karayaa?

****************

Guntanihi dadweynaha

Waajibkiisa gudan jirey

Gunta, seeska sheekada

Guntimaha ku xiri jirey

Oo gogoldhig ararliyo

Gabalgabal u qori jirey

Guullaha awoodda leh

Gacantiisu weyntahay

Geeridu xaq weeyee

Cali galabta oofsaday

Guranaa kashaydii

Godob lama gunnaystee

Giishkiyo Madiixii

Miyaan gaado karayaa?

*****************

Guntanihi dadweynaha

Waajibkiisa gudan jirey

Gunta, seeska sheekada

Guntimaha ku xiri jirey

Oo gogoldhig ararliyo

Gabalgabal u qori jirey

Guullaha awoodda leh

Gacantiisu weyntahay

Geeridu xaq weeyee

Cali galabta oofsaday

Guranaa kashaydii

Godob lama gunnaystee

Geeraarku culusaa

Miyaan goohi karayaa.

             Waxaa Tiriyay:

 Macallin, Maxamuud Cali Aadan Hoorri

The post GUNTANIHII DADWEYNAHA (WAA MAANSO LOO TIRIYAY PROF. CALI JIMCAALE) appeared first on Akademiye Goboleedka Af Soomaaliga AGA.

Loading...

Taking too long?

Reload document

| Open in new tab

The post Dhambaalsidaha Akademiya Goboleedka Af Soomaaliga (AGA), Tirsigii 25-aad appeared first on Akademiye Goboleedka Af Soomaaliga AGA.

Ereybixnta Soomaaliga ee loo isticmaalo qeexidda Artificial Intelligence (Garaad Gacmeed), waxaa dhawaan shaacisay Akademiya Goboleedka Af Soomaaliga (AGA), gaar ahaan barasare Cabdalla Cumar Mansuur oo hoggaaminayay kooxdii soo saartay ereybixntaas ku aaddan  Artificial Intelligence (AI), waxaana ereybixintaas cusub soo dhaweeyay xarumo badan oo qaabilsan dhanka aqoonfaafinta, cilmibaarayaal, qorayaal iyo aqoonyahanno Soomaaliyeed.

Ereybixintan ayaa qayb ka ahayd in ka badan 70 erey oo kusaabsanaa hawlaha Garaad Gacmeedka, oo ay Akademiyadu samaysay, kaddib markii xarunta ay qabatay aqoonwadaag muddo socday loogana doodayay ereyadaani khuseeya Garaad Gacmeedka (Artificial Intelligence).

Af Soomaaligu waa af hodon ah, sidaasi daraadeed waa lagama maarmaan in la kobciyo dhanka ereybixintiisa ku saabsan xagga tiknoolajiyadda. Barashada ereybixintaan cusub waa guul u soo hoyatay af Soomaaliga iyo ummadda ku hadasha.

Erybixntaan oo leh maqal iyo muuqaal, waxaa si faahfaahsan uga heli kartaa bogga Facebook iyo Youtube Akademiya Goboleedka Af Soomaaliga (AGA), halkaas oo uu barasare Mansuur ku sharraxayo.

The post Akademiya Goboleedka Af Soomaaliga (AGA) oo ku Guulaysatay Ereybixnta Artificial Intelligence appeared first on Akademiye Goboleedka Af Soomaaliga AGA.

“Innaa lillaahi, wa innaa ileyhi raajicuun. Waxaan tacsi u diraynaa qoyska, qaraabada iyo shacabka Soomaaliyeed ee ay ka geeriyootay Alle ha u naxariistee, marxuumad Shankaroon Axmed Yuusuf (Sagal) oo ka mid ahayd kooxdii qaranka ee hobollada Waaberi” ayaa lagu yiri war-saxaafadeed ka soo baxay xarunta AGA.

Akademiyada AGA ayaa marxuumadda Alle uga baridey inuu hoygeeda ka yeelo Jannatul Fardowsa, samir iyo iimaanna uu ka siiyo qoyska, ehelada iyo guud ahaan ummadda Soomaaliyeed ee ay ka baxday.

Shankaroon Axmed Yuusuf (Sagal) ayaa ka mid ahayd fannaaniinta caanka ah ee loogu jeclaa gabdhaha Soomaaliyeed ee ku jira fanka waddankeena.

The post Akademiya Goboleedka (AGA) oo ka Tacsiyaysay Geerida ku Timid Fannaanadii Shankaroon Axmed Yuusuf appeared first on Akademiye Goboleedka Af Soomaaliga AGA.