Ugu horreyn, waxaa madashaas ka hadlay qoraaga buugga Habdhigaalka Guud Af Soomaaliga Barasare Cabdalla Cumar Mansuur oo si kooban uga warbixyay nuxurka uu xambaarsan yahay buugiisa, isagoo si gaar ah ugu mahadnaqay maktabadda Dhaxalreeb oo soo agaasintay gorfaynta lagu samaynayay buugiisa.

Falanqeeyaasha kala ah: Axmed Cabdi Maxamed, Maxamed Axmed Dirir, C/qaadir Jubba iyo Mustafa fayruus oo soo wada akhriyay buugga la gorfaynayay ee Habdhigaalka Af Soomaaliga Guud ayaa ka qaybgalayaasha la wadaagay ammaan iyo dhallil hadba waxa uu leeyahay buugaasi, waxayna caddeeyeen inuu buugaasi yahay mid waxtar badan u leh bulshada Soomaaliyeed, iyagoo qiray in si cilmi ah oo ku dhisan hannaan farshaxnimo loo qorey buugaasi.

Qaar ka mid ah ka qaybgalayaashii madashaasi ayaa su’aallo kala duwan weydiiiyay qoraha buugaasi Barasare Cabdalla Mansuur, iyadoo uu isna uga jawaabay.

The post Xarunta Dhaxalreeb oo qabatay Gorfaynta Buugga Habdhigaalka Af Soomaaliga Guud appeared first on Akademiye Goboleedka Af Soomaaliga AGA.

Kulankii koowaad ee guddiga oo ka dhacay xarunta Akademiya Goboleedka Af Soomaaliga (AGA) ayaa si aad ah waxaa loogu falanqeeyay sida ugu wanaagsan ee ereybixinta amniga saybarka loogu helii karo ereybixinta ku habboon ee dhinaca af Soomaaliga ah.

Guddigan oo ka kooban hay’adaha Akademiya Goboleedka Af Soomaaliga, Hay’adda Isgaarsiinta Qaranka iyo Akademiyada Cilmiga, Dhaqanka iyo Suugaanta ayaa la filayaa hawshooda inay sii socoto maalmaha iyo toddobaadyada soo socda.

Waa markii ugu horeysay ee ereybixin af Soomali ah loo samaynayo Amniga Saybarka (Cyber Security) oo ka mid ah cilmiga cusub ee tiknoolajiyada.

The post Guddigii Ereybixinta Amniga Saybarka oo Bilaabay Shaqadoodii Ereybixinta (Cyber Security) appeared first on Akademiye Goboleedka Af Soomaaliga AGA.

The post Daawo: Xafladdii Daahfurka Ereybixinta Amniga Saybarka (Cyber Security) oo lagu qabtay Xarunta (AGA) appeared first on Akademiye Goboleedka Af Soomaaliga AGA.

Munaasabadaas oo si qurux badan loo soo agaasimay ayaa waxaa ka soo qeyb galay mas’ uuliyiin ka kala socotay hay’adaha dowladda, aqoonyahanno, khubaro dhanka luuqadaha ah, xeeldheereyaal teknoolojiyadeed, ardayda jaamacadaha iyo marti sharaf kale oo aad badan.

Ugu horreyn, waxaa munaasabadaas ka hadlay Prof. Mustafa Fayruus oo ka mid ah madaxda Akademiya Goboleedka (AGA), wuxuuna halkaasi ka soo jeediyay hadalllo isugu jiray soo dhoweyn,, mahadnaq & muhiimmadda ay leedahay ereybixinta.

Intaasi kaddib, waxaa codbaahiyaha lagu soo dhaweeyay kusimaha guddoomiyaha Akademiyada Cilmiga, Dhaqanka iyo Suugaanta, Mudane Cabdifitaax Axmed Abuukar (Foodcade), oo ka hadlay baahida loo qabo in af Soomaaligu la jaanqaado horumarka teknoolojiyadda casriga ah.

“Afku waa hoyga aqoonta. Haddii afkeenna aanu la jaanqaadi karin horumarka teknoolojiyadda casriga ah, waxaa adkaanaysa in bulshada si buuxda uga faa’iidaysato isbeddellada cusub. Ereybixintani waxay qayb ka tahay dadaallada lagu kobcinayo af Soomaaliga, tayeynta adeegyada dowladda iyo wacyigelinta bulshada,” ayuu yiri Mudane Foodcade.

Barasare Cabdalla Cumar Mansuur, oo ku hadlayay magaca  Akademiye Goboleedka Af Soomaaliga (AGA), ayaa ka hadlay muhiimmadda ereybixintu ay u leedahay horumarinta afka iyo cilmiyeyntiisa, isagoo tilmaamay in mideynta ereyada cusub iyo ka faa’iidaysiga dadaalladii hore ee horumarinta af Soomaaligu ay muhiim u yihiin kobcinta iyo horumarinta afka.

“Ereybixintu waa waxa afka ka dhigaya mid cilmiyeed. Marka ereyo cusub la sameynayo waxaa muhiim ah in la mideeyo, laga fogaado tarjumaad xarfi ah, isla markaana laga faa’iidaysto dadaalladii hore ee lagu horumarinayay af Soomaaliga. Taasi waxay xaqiijinaysaa in afku sii ahaado mid la jaanqaadi kara aqoonta iyo culuumta cusub.” ayuu yiri Barasare Cabdalla Mansuur.

Maareeyaha Guud ee Hay’adda Isgaarsiinta Qaranka, Mudane Mustafa Yaasin Sheikh , ayaa sheegay in dadaalkaan uu yahay tallaabo muhiim ah oo lagu xoojinayo adeegsiga af Soomaaliga ee Amniga Saaybarka.

“Helitaanka ereybixin mideysan oo af Soomaali ah waxay fududeyn doontaa diyaarinta sharciyada, siyaasadaha, qoraallada cilmiyeed iyo agabka wacyigelinta ee la xiriira amniga saaybarka. Waxa kale oo ay ka caawin doontaa ardayda, waalidiinta iyo bulshada inteeda kale inay si fudud u fahmaan fikradaha iyo khataraha la xiriira dunida dhijitaalka ah,” ayuu yiri Mudane Mustafa .

Maareeyaha hay’adda Isgaaraiinta Qaranka oo hadalkiisa aii wata ayaa xusay in ereybixintani ay fududeyn doonto tarjumaadda maqaallada cilmiyeed, buugaagta iyo agabka kale ee teknoolojiyadda, taas oo kor u qaadi doonta helitaanka aqoonta iyo ka qeybgalka bulshada ee arrimaha dhijitaalka ah.

Daahfurka Ereybixinta Amniga Saaybarka ayaa qayb ka ah dadaallada lagu horumarinayo af Soomaaliga, laguna xoojinayo adeegsigiisa dhinaca amniga saybarka, si bulshada Soomaaliyeed ay si sahlan ugu fahmi karto ugana faa’iidaysan karto fikradaha iyo erayada cusub ee la xiriira teknoolojiyadda casriga ah.

The post Maareeyaha Hay’adda Isgaarsiinta Qaranka oo Daahfurtay Ereybixinta Amniga Saybarka ee Af Soomaaliga appeared first on Akademiye Goboleedka Af Soomaaliga AGA.

Kulankaasi oo ku saabsanaa hambalyo, soo dhaweyn iyo  isbarasho ayaa dhinaca Akademiya Goboleedka Af Soomaaliga, waxaa uga qaybgalay mas’uuliyiinta kala ah Barasare Cabdalla Cumar Masnuur, Prof Mustaf C/llaahi Cali (Fayruus), Cabdulqaadir Cabdi Axmed (Jubba) iyo Maxamedwali Shiikh Cabdirashiid.

Danjire Cismaan Dubbad oo  kulankaasi ka hadlay ayaa sheegay inuu ku faraxsan yahay booqashada ay ugu yimaadeen mas’uuliyiinta Akadenmiyada, waxaana uu caddeeyay inay ka go’an tahay la shaqaynta Akademiya Goboleedka, maadaama ay dawladiisu ka mid tahay dawladaha ku bahoobay dhismaha AGA, isagoo dhanka kale ballanqaaday inuu dhawaan soo booqan doono xarunta dhexe ee Akademiyada ee magaalada Muqdisho.

“Waxaad haysaan shaqo dhaxal ummadeed ah, waannu idiin ognahay hawsha adag ee aad haysaan, waana idinkugu ducaynaynaa. Shaqada aad haysaan dad gaar ah oo Ilaahay u diray ayaa ka shaqeeya, nin waliba waa raacato, hawl ummadda iyo jiilka berri dhaxlayaan ayaad ka shaqaynaysaan, dadka kalase caruurtooda ayaa dhaxlaysa. Ilaahay dadaalkiinna ha barakeeyo, wixii awood iyo tabar ah waan idinku caawinaynaa, waana idin garabtaagan nahay, inaan hawlkastaa idinkala qaybqaadanno waajibaadkeenna ayaa na faraya” ayuu yiri Danjire Col. Cusmaan Dubbad Sugulle

Barasare Cabdalla Mansuur iyo Prof. Mustaf Fayruus oo ku hadlayay magaca Akademiya Goboleedka ayaa sheegay booqashadoodu inay la xiriirto salaan, hambalyo iyo isbarasho, waxayna safiirka cusub uga warbixiyeen taariikhda, waxqabadka iyo rugaha ay Akademiyadu ku leedahay dalalka geeska Afrika oo Jabuuti ay ka mid tahay, iyagoo dhanka kale safiirka la wadaagay salaan iyo bogaadin ay uga sideen guddoomiyaha Akademiya Goboleedka Af Soomaaliga Macallin Saciid Saalax Axmed iyo kuxigeennadiisa.

Kulankaasi ayaa ku soo gabaggaboobay jawi aad u wanaagsan.

The post Safiirka Dawladda Jabuuti ee Soomaaliya oo la Kulmay Mas’uuliyiin ka tirsan Akademiya Goboleedka AGA appeared first on Akademiye Goboleedka Af Soomaaliga AGA.

Munaasabadii furitaanka aqoonkororsigaasi, waxaa ka hadlay Prof. Cabdalla Cumar Mansuur oo soo dhoweeyay martida iyo aqoonyahannadii ka qaybgalay aqoonkororsigaasi, wuxuuna si qoto dheer u iftiimiyay muhiimmadda ay leedahay in la barto miisaanka maansada, isagoo xusay inuu ka mid yahay mowduuyada ugu muhiimsan ee suugaanta Soomaaliyeed.

Intaas kaddib, waxaa codbaahiyaha lagu soo dhaweeyay Md. Mustafa Fayruus oo ahaa macallinkii soo jeedinayay casharka, wuxuuna si cilmiyaysan u sharraxay:
• Tirada shaqallada meeriska .
• Tirada allannada meeriska iyo shaqaldheerayaasha.
• Habka taxanaha allannada.

Qaar ka mid ah ka qaybgalayaasha aqoonkororsigaasi ayaa fursad u helay inay macallinkii casharka weydiiyaan su’aalo muhiim ah, kuwaas oo sii ballaariyay fahamka mowduuca la falanqaynayay.

Aqoonkororsigaasi oo qayb ka ah barnaamijyo isdabajoog ah oo ay Akademiyadu ugu talaggashay kor u qaadista iyo iftiiminta qiimaha suugaanta Soomaaliyeed ayaa waxaa la soo gunaanadi doono maalinta Khamiista oo taariikhduna ay tahay 21/05/2026.

The post Akademiya Goboleedka AGA oo Qabatay Aqoonkororsi ku Saabsan Miisaanka Maansada appeared first on Akademiye Goboleedka Af Soomaaliga AGA.

Munaasabadii furitaanka hoygaasi cusub, waxaa ka soo qaybgalay dad isugu jiray mas’uuliyiinta jaaliyadda Soomaalida Ingiriiska iyo marti sharaf kale oo ka koobneyd Soomaali iyo ajnabi.

Qaar ka mid ah madaxdii munaasabadaasi ka soo qaybgashay ayaa soo dhaweeyay furitaanka hoygaasi qaabilsan dhinaca dhaqanka, waxayna caddeeyeen inay ka go’an tahay taageerida hoygaasi.

Xaruntan oo loogu magacdarey hoyga dhaqanka, waxaa loogu talaggalay sidii kor loogu qaadi lahaa dhaqanka iyo taariikhda ummadda Soomaaliyeed.

The post Hoyga Dhaqanka Soomaalida oo laga Furey Magaalada London appeared first on Akademiye Goboleedka Af Soomaaliga AGA.

“Innaa lillaahi, wa Innaa Ileyhi raajicuun. Waxa aan tacsi u dirayaa qoyska, qaraabada iyo asaxaabta uu ka geeriyooday Allaha u naxariistee, marxuum Nuur Cabdiraxiin Maxamuud (Nuur Doo), oo ka mid ahaa tiirarkii Waaxda Barbaarinta ee Wasaaradda Waxbarashada” ayuu yiri guddoomiyaha AGA.

Macallin Saciid Saalax Axmed ayaa marxuumka Alle uga baryay inuu Jannadiisa ka waraabiyo, qoyskii uu ka baxayna, uu samir iyo iimaan ka siiyo.

 إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّ إِلَيْهِ رَاجِعُونَ‎

The post Guddoomiyaha AGA oo ka Tacsiyeeyay Geerida ku Timid Marxuum Nuur Cabdiraxiin Maxamuud (Nuur Doo) appeared first on Akademiye Goboleedka Af Soomaaliga AGA.

Waa ay adagtahay in, guud ahaan af alifba’da af kasta wada koobto dhammaan codadka uu afkaasu leeyahay. Keennuna kuwaas ayuun buu la midyahay. Dooddan sugnaanteeda waxyaabaha caddaynaya waxaa ka mid ah saddexdan arrimood ee soo socda:

1. Shibbanayaasha af Soomaaligu ma dhan yihiin?

2. Shaqallada af Soomaaligu ma dhan yihiin?

3. Erey lab iyo dheddigba noqda

Af Soomaaliga waxa jira codad shibbanayaal ah oo aan la qorin, ilduufna aan looga tegin. Xarfaha la qoro waa asaasi, maxaayeelay lagama maarmi karo. Tus.: ereyada dal & bal, oo ay isaga mid yihiin labada xaraf ee dambe (-al), waxaa micnahooda  kala duway labada xaraf: d & b, oo leh codad kala duwan waxayna labada erey u yeelaan macne kala duwan. Xarfaha noocan ah waxaa loo yaqaan “phoneme”.

Taa cagsigeeda waxaa jira codad si ulakac ah looga tegay, waayo, macnaha erayada waxba kama bedelayaan. Noocan waxaana loo yaqaan “allophone”. Waxaan tusaale ahaan u soo qaadanaynaa codadka p,  iyo ereyada dab & dap. Inkastoo labada xarf b & p qaab ahaan ay  kala duwanyihiin, haddana xarafka p uma yeelayo ereyga dap micne ka duwan midka dab. Sidaa awgeed xarafka p ma aha mid asaasi ah. Xarfaha kale ee la halmaalana waxaa ka mid ah: th [ð], ng [ŋ] iyo gh [ɣ].

Astaamaha xarfahan aan asaasiga ahayn waa laba arrimood:

1. Marna uma keenaan ereyga isbeddel micne oo gaar ah;

2. Shaqal ayaana mar walba ka horreeya, oo erey billowgiisa laguma arko.

Toddobada shibbane ee laballaabma ee la qoro, ka sokow, waxaa jira shibbanayaal kale oo laballaabma oo aan la qorin. Shibbanayaasha aan qoraal ahaan la laballaabin waa kuwa aanay waxba iska beddelin micnahooda, haddii la laballaabo iyo haddii kale, tusaale: affar afar(micnahoodu waa isku mid).  Iyadoo la raacayo xeerka dhaqaalaynta dhigaalka farta, ayaa ogaan ahaan looga tegay in qoraal ahaan la laballaabo shibbanayaasha qaar, iyagoo dhawaaq ahaan laballaabma.

Shaqallada af Soomaaliga shaqal waliba 4 cod oo kala duwan ayuu leeyahay, sidaas oo ay tahay 2 qaab uun baa la qoraa (shaqal dheer iyo shaqal gaaban). Weerta ayaana laga garan karaa in ereyga shaqalkiisu uu fududyahay ama culusyahay.

Tusaale ahaan, u fiirso shaqalka “u” iyo “uu” oo mid kastaaba labadiisa codi kala duwanyihiin:

• 2 shaqal ee culculus: duul(ka) iyo dul(ka)

• 2 shaqal ee fudfudud: duul(id) iyo dul(dusha)

Farta Soomaaligu waa far dhammaystiran oo si cilmiyeysan loogu jaangooyay baahida afka. In aan la qorin dhawaaq kasta oo la maqlo ma ahan qabyo, ee waa fududayn u adeegaysa afka iyo dadka adeegsanaya.

Qoraa Dayax Axmed-iley ayaa soo koobtay
HABDHIGAALKA AF SOOMAALIGA GUUD,
Cabdalla Cumar Mansuur,
2024, Muqdisho bb. 5-12

The post Doodda Qabyannimada Farta Af Soomaaliga (Shaqallada & Shibbanayaasha) appeared first on Akademiye Goboleedka Af Soomaaliga AGA.

Ugu horreyn, waxaa munaasabadaas ka hadlay qoraaga buugga, Axmed Maxamuud Dhicisoow, wuxuuna sheegay qorista buuggan inay ku qaadatay muddo labo sanno ah, isagoo tilmaamay in baahida loo qabo keydinta taariikhda siyaasadeed ee dalka ay ku dhalisay inuu bulshada u soo bandhigo buuggan muhiimka ah.

“Waxaan doonayay jiilasha maanta iyo kuwa soo socda inay helaan buug ay kaga bogan karaan taariikhda hoggaamiyaashii dalka soo maray iyo marxaladihii kala duwanaa ee Soomaaliya soo wajahday,” ayuu yiri qoraaga.

Qoraa Axmed Maxamuud Dhicisoow ayaa ugu dambeyn u mahadceliyey dhammaan dadkii ka soo qeyb galay munaasabadda iyo cid kasta oo ka qeybqaadatay hirgelinta buuggiisa.

Mas’uuliyiintii ka kala socotay Akademiya Goboleedka Af Soomaaliga, ururka saxafiyiinta Fesoj, bahda jaamacadaha iyo aqoonyahannadii kale ee munasabdaasi ka hadlay ayaa si weyn ugu mahadceliyey qoraaga, iyaga oo ku ammaanay dadaalka uu geliyey ururinta iyo keydinta taariikh muhiim u ah qaranka Soomaaliyeed.

Buugga ayaa si faahfaahsan, waxa uu uga hadlaya Madaxweynayaashii, Ra’iisul Wasaarayaashii, Xildhibaanadii, Wasiirradii, Xukuumadihii iyo Maayeradii Muqdisho soo maray,  laga soo bilaabo sannadkii 1956-dii, xilligii ugu horreysay ee Soomaaliya la siiyey xukun ismaamul ah.

The post Baalfurka Buugga Hoggaamiyaashii Soomaaliya 1956–2026 oo lagu qabtay Muqdisho appeared first on Akademiye Goboleedka Af Soomaaliga AGA.