Ugu horreyntii, waxaa munaasabadaasi ka hadashay qoraha dhiganahaasi Farxiyo Muxudiin Yuusuf Lama-filaan, waxayna si faahfaahsan uga sheekaysaysay nuxurka uu xambaarsan yahay dhiagnahaasi, iyadoo iftiimisay inuu dhiganaheeda ka hadlayo qiso jaceyl ah oo dhex martay gabar iyo macallinkeeda.

 “Sheekadu ma aha dhaaya-ka-cabbir, ee waa dhab ka hadal la jaanqaadeysa jiilka maanta jooga iyo kuwa berri daalacan doona. Waxay gudbinaysaa, fariimo iskugu jira; qiimaha saaxiibnimada, daacadnimada xiriirka, xishoodka dumarka, garashada waalidka, kobcinta aqoonta iyo kasbashada qofkaaga” ayay tiri Farxiya Lama-filaan.

Qaar ka mid ah ka qeybgalayaashii bandhigaasi ayaa sheegay in dhiganaha Suleekha uu xambaarsan yahay sheeko waxtar badan oo loo baahan yahay in wax laga barto, iyaga oo qoraha dhiganahaasi ku bogaadiyay sida farshanka leh oo ay u soo bandhigtay sheekada Suleekha.

Dhiganaha Suleekha oo si cajiib ah loo qorey ayaa wuxuu caddeynayaa in qiso waliba aysan ku dhammaan guuldarro.

The post Dhigane la Magac baxay Suleekha oo Daahfur loogu Sameeyay Muqdisho appeared first on Akademiye Goboleedka Af Soomaaliga AGA.

Loading...

Taking too long?

Reload document

| Open in new tab

The post TOBAN (10) ILBIDHIQSI appeared first on Akademiye Goboleedka Af Soomaaliga AGA.

The post Cidna Eersanmaayo: Gorfayn Sheeko-faneedda Habeen-eersi appeared first on Akademiye Goboleedka Af Soomaaliga AGA.

Loading...

Taking too long?

Reload document

| Open in new tab

The post Isha Cumar ka Lulata (Kaydka Sheeko-Dhaqameed) appeared first on Akademiye Goboleedka Af Soomaaliga AGA.

Kolkii uu soo gaadhay awrkii u horeeyay ayuu si kedis ah wuxuu u arkay, wiil isaga ka yar balse la yaaban qaabka uu u socdo iyo lebiskiisa. Waxa uuna ku yidhi: “Waar maxaad iga eegaysaa, ma bil baa iga bilatay?” wiilkii ayaa yidhi. “Maya, reer magaalow waxa aan daymooday futoxumeeyahan calalka ah eed mooddo karbaash dhammaaday. Ee miyaanad xishoonayn waxan maad iska xoortid.”

Axmed oo yaaban ayaa ku yidhi: “Walaal xoori maayee, cawradaada asturo, intaana waxa ii dheer i caawi oo awrta ii xarig fur.” Wiilkii yaraa ayaa la yaabay ninkan ka weyn ee aan xataa garanayn seetada waxa uuna ku yidhi: “Reerma ayaa tihiin?” Axmed ayaa yidhi “Waar reerkii waan ka imiye i caawiyoo, waxaanan garanayn  faraha la geli maayee awrta ila kaxee lacag baan ku siinayaaye.”  Wiilkii yaraa ayaa ku yidhi imisa ayaad i siinaysaa bal i tus lacagta aad i siinaysid.” Waxa uu aamini waayay ninkan surwaalka daldaloola wataa lacag xaggee ayuu ka keenayaa, illeyn haddii uu lacag haysto isagaaba dhar ku iibsan lahaaye. Axmed ayaa arkay in aanu aaminayn illaa uu lacagta tuso. Waxa uuna soo bixiyay lacagtii. Wiilkii yaraa ayaa ku qancay isaga oo quudhsanaya xoolo-moognimada haysa ninkan gaashaanqaadka ah. Waxa uuna ku yidhi: “Awrta haddii aan maanta kula kaxeeyo, berrina sidee baad yeelaysaa?” Axmed ayaa ku yidhi: “Magaalada ayaan ku noqon doonaa isla berriba.”

Axmed ayaa wiilkii weydiiyay magaciisa. Wiilkii ayaa ku yidhi: “Mataan ayaa lay yidhaa.” Kolkii ay cabbaar wada socdeen ayaa waxa ay ku soo baxeen laba nin oo isku haysta meel dhabbe ah, oo qir iyo qir kala taagan.

Mataan ayaa nabdaadiyay oo ku yidhi: “Maxaad sheegteen?” mid ka mid ah labadii nin ayaa ku yidhi nabad baanu sheegnay, balse, Ilaahay baa noo kiin keenaye noo gar qaada waanu is haysannaaye. Waxa soo booday Axmed waxa uuna yidhi: “Maxaad isku haysataan?” Mid ka mid ah labadii nin ayaa yidhi: “Arradka dan baa keenta, yeelkadeede ninkan gu’gii hore, ayaan neef irmaan ah siiyay, waxaannu ku heshiinnay in uu dayrtii hore ii soo celiyo. Bal weydiiya muslim Allow ninkani halkuu sacaygii geeyey.” Axmed ayaa yidhi: “Bal adna gardhigo.” Ninkii ayaa yidhi: “Waa runtii, waxa uu i siiyay neef agoor ah, neefkiina jiilaalkii ayuu baxay.” Axmed oo la yaaban labada nin ee waaweyni waxa ay isku haystaan ayaa ku yidhi: “Adigu wax aad nin siisay maxaa ku daba dhigay? Adna orod ninkan iskaga tag oo hawlahaaga raaco.” Yaab iyo amankaag ayaa lala kala jeestay illeyn horaa loo yidhi xaajo nimaan ogayni indhuhuu ka ridaa.

Mataan oo arrinta garwaaqsaday ayaa ku yidhi: “Xaq iyo xeer mid uun bay geliye, inna keena aannu garcadaa idinla raadinee, haddii kale anaa idin raacayee ninkan halwadka ah iga reeba.”

Ninkii sacu ka maqnaa ayaa ku yidhi mataan: “Adiga waan ku gartaye, ninkani muxuu ahaa?” Axmed oo dhibsanaya wiilka ka yar ee arrimihiisa la weydiinayo ayaa si degdeg ah ugu jawaabay: “Waxa aan ahay nabadoon balse weligay ma arag ruux kaa indho adag, sidee baad ku keentay nin rag ah wax aad siisay in aad u qabsatid?”

Yaab, mar kale ayaa la daymooday oo afka gacmaa la wada saaray! Axmedna isma waaline waxa uu ka dalbaday Mataan inay baxaan si aanu wakhti ugaga lumin meesha  si uu awrta xilli hore u geeyo. Mataan oo dareensan in aanu garanayn waxa la isku haysto ayaa waxa uu ku yiri: “Axmedow, nimankani waxay isku haystaan maad garane, orod oday nimankan kala saara doon haddii kale oo ay is dilaan, dhibaatada wax baad ku yeelanaysaa.” Axmed isma waaline waxa uu yidhi: “haye, i sii suga” isaga oo u kicitimay dhanka tuulada kolkii uu in cabbaar socday ayaa uu la kulmay nin oday ah oo baadidoon ah. Waxa uuna ku yidhi: “adeer laba nin ayaa meel dhaw isku haysta, midbaana gardaran ee kaalay wax kala dheh adaa iga wayne.” Ninkii odaga ahaa isaga oo yaaban, eegayana kuraygan dhididsan ee haddana xukumay gardarrada, ayuu ku yidhi: “Adeer, baadiddoon baan ahaaye in baadidaa badbaado, inna wax geel aaran u badan ma aragtay?”

Axmed waxa uu ugu jawaabay “Nimanka ayaa isku haysta.”  Odaygii oo yaabban ayaa soo raacay nimankii kolkii uu soo gaadhay ee uu nabdaadiyay ayaa uu uga warramay waayihiisa iyo wixii dhex maray isaga iyo wiilka. Waxa uuna intaa raaciyay inuu u baahan yahay geeliisii. Mataan oo dareemay in uu Axmed wax qaldan odayga u soo sheegay ayaa uga warramay waxyaalaha la isku hayo iyo halka uu arrin joogo. Odaygii oo garwaaqsaday arrinta ayaa xaajadii galay, wuxuuna ku kala xukumay in ay xeer u lahaayeen qoysaska labada nin ee is haystay. Irmaan baxay in aan la isu qabsan. Aqbal iyo guddoon ayaa lagu faataxaystay.

           W.Q

Maxamed Xasan Cabdullaahi (Geelle)

The post Halwad (Sheeko Gaaban) appeared first on Akademiye Goboleedka Af Soomaaliga AGA.

Buug kasta muuqiisa guud ee jaldiga ayaa badiyaa ku jeclaysiiya ama kaa jeediya. Jaldigu waa albaabka guud ee buugga “wixii araggiisu ku deeqo ayaa oontiisu ku deeqdaa”.

Sawirka buugga ee ah ubaxan madoow iyo in uu caddaaday ka muuqdo ayaa soo gudbinaya xogta buugga.  Oo kaaga filan. Magaca loo xulay iyo sawirkuna way is macnaynayaan.

Iba furka sheekooyinka buugga:

Habka cajiibka ah ee sheekooyinku ku bilaabmayaan ayaa kugu sii kicinaya hilawga iyo haybinta gaba-gabada sheekada. Waxay kicinayaan abuurta xog-raadinta ah ee Alle inagu abuuray. Waxay kugu sidkayaan sadarrada aad dul joogto. Waxay kuu dirayaan in aad saadaaliso gondo degga sheekada.

Nuxurka sheekooyinka:

Buuggani waa diirad iyo toosh ifinaya cudurro bulsheed baaba’ keeni kara tusaale:

1. Baryadooda ma dhegaysan ee hal kaar oo u soo haray ayuu siiyay islaan uu u farmuuqay qof taleefan ka hagayay” bogga 120. Waxa halkaas ka cad caddaalad darrada iyo nin jeclaysiga.

2. In furriinku ubadka u daran yahay oo ay rafaadan ayuu buuggu si farshaxannimo leh ugu farfiiqayaa Tusaale:

“Idman in ay sidaydii nolosha la xariiftami doonto shaki iigama jiro, haddii ayan Eeddo Shacni tanaasulin.” bogga 130.

3. Waxkasta oo sidii loo jideeyay laga leexiyo in uu lur iyo dhib keeno ayuu buuggu akhristihiisa ku xanuujinayaa. Guurkii lagu xasili jiray in uu geeri horseedi karo buu ku tusayaa Tusaale:

“Daymo kulul ayay ku halgaadday. Daymo hadlaysa. Daymo dhahaysa: “waxaan ahay wadkaagii.” bogga 110

Gabagabada sheekooyinka:

Adiga oo caajis daaye hammuun qaba ayay sheekooyinka qaar ku sagootinayaan. Maankaaga ayay mala’awaal u dirayaan. Qisadii oo kaa dhammaatay baad sii falkinaysaa Tusaale

1. Tolow maxay ku samaysay? Miyay dishay? Ma badbaaday? Ileen waa nin oo ka xoog badane ma iyadii buu dilay? Guurkaasi ma sidaas buu ku dhammaaday mise waa lays cafin. Sheekada Guur bursi.

2. Reerkii ma heshiiyeen? Tolow afada Shaci ahi may tanaasuli? Miskiintii soo rafaadday ma mar kale bay rajoobi? Sheeda GOCASHO.

Silsiladaynta sheekooyinka:

Jaadka ay sheekooyinku u silsiladaysan yihiin waa hab farshaxannimo iyo feejignaani ka muuqato.  Saynab waxa ay akhristaha ku daadahaynaysaa humaagyo iyo dhacdooyin isku saynsaaban oo aanuu akhristuhu ka lumayn kuna caajisayn. Magacyada ay sheekooyinka u xushay baa iyaguna faduul akhrineed kugu abuuraya.

Koobnidooda ayaa midiba mid kuu dhiibaysaa.

Afka sheekada:

Waxa ay Saynab-ugbaad u adeegsatay sheekooyinka buuggan afshaxannimo qoto dheer. Erayo hodan ka ah murti iyo misana fudud oo aanay qaamus ugu baahanayn facyawgan danbe tusaale:

“Himhimmoga mugdiga habeenkoo soo galay ayay Hani u soo baxday jirdiinka.” bogga 165.

Hab qoraalka buugga:

Waxaa loo qoray hab uu jeclaysanayo, qofka dhex mushaaxaya akhrinta buugga Ubaxii Murugada.

Hab xirfadaysan, xarago, xilkasnimo iyo xog-ogaalnimo leh ayaa loogu lixaadsaday buuggan.

W.D

Macallimad, qoraa Dayax Axmed Ilay

The post Sheekooyinka Ubaxii Murugada appeared first on Akademiye Goboleedka Af Soomaaliga AGA.

Iyadoo ciyaaraysa ayay hadba dib u damootaa, ninkaas isha ka qaadi la’ ee soojeedkeeda isku barakaadiyay. Ninku, siday garoonka u soo gashay, marna kama jeesan. Xaggeeda ayuu indhihiisii iyo uurkiisii u qaaraamiyay. Isagoo sahwisan, soofsan, sakatisan ayuu soo ku soo ganayaa laba indhood oo aan libiqsanayn. Labadiisa indhood ee madmadow ayuu ku buruudshiilay. Ciyaar-wanaaggeedii xirfadda iyo xalladda lahayd ayuu eegmadiisa xasilloonnidii uga qaaday. Garoonka ciyaarta xiddig bay ka ahaan jirtay. Galabta-se wax baa kala dhantaalay. Eegmo duluc leh baa kartideedii kala dhintay. Sidii buu u eegayaa ninkii. Iyadoo xaggiisa soo wada jirta, ayay gabaarageddoomaysaa. Marna way iska maadinaysaa, marna way iska maahinaysaa. Kollaysaba dhankiisa ayay la haysataa.

Dadka hareeraheeda fadhiya ee weegaarka garoonka soo buux-dhaafiyay, kuma baraarugsana isbeddelkeeda ee way u xiiso-sacbinayaan. Markay xaggooda soo aaddo iyo markay ka sii noqotaba sacab iyo hugun bay kala daba qaylinayaan. Kaligeed ayaa indhahooda camirtay. Gedgeddoonkeeda isdabajoogga ah waxay u qaateen, tabo cusub oo ciyaartu soo kordhisay. Kuwa giraanta kula jirase way garteen inay si wax ka noqdeen. Inay maqan tahay way garteen, illowse wax helay ma fahmin. Dhawr mar oo ay ciyaarta dhabqisay ayay wadajir u xalliyeen. Laabtooduna isbeddelkeeda ayay isweyddiinaysaa.

Ninkii sidii buu u soo eegayaa. Mar sidii wax yaabban ama amakaagsan ayuu indhaha waaweynaynayaa. Mar sidii inuu wax shiishayo ama baarayo, ayuu labada indhood isku shiilayaa. Marna sidii wax indha-daraandarsan ayuu labada sunniyood kor ashqaraar ula saratagayaa. Jirkeeda cayaarta la socda ayuu indhihiisii saani u raaciyay. Si ka badbadis ah ayuu u soo eegayaa.

Daymadiisu waxay ku noqotay xil-ka-bax xishood leh. Way kala wiiqantay… kala wanqaarantay… ciyaartii wadi weyday iyadaniina iswadi weyday.

Dadkii isaga ka dambeeyay oo ay wada garanayso ayay gargaarsi-eegtay, iyadoo isagii sii dhaafaysa. Sacab hambalyayn ah ayay u tumayaan. Dhoollacaddayn iyo dhiirrigelin ayaa indhahooda ku wada sawiran. Waxay ku faraxsan yihiin, inuu maanta wiilkoodii gartay, gabadhaas iyo baahideedii xaggiisa soo jirtay. Way isu rabaan islana doonayaan, wiilkan qaraabadooda ah iyo gabadhaas macriifadooda ah ay wanaagga badan ka majeeranayaan.

                                   ****

Beri uu safar ugu yimid reerihiisan ayay gabadhu jacayl kedis ah wiilka u qaadday. Hoosta ayay kala dhacday wiilkan dhuuban, deggan, mar kasta fikirsan; cid kalese lama wadaagin rabitaankeedii. Laabteeda dhexdeeda ayay arwaaxeeda ugubaysan ku dabooshay. Aamusnaantiisa xad-dhaafka ah ayaa sii daahisay inay kula degdegto, xataa barasho caadi ah. Way kula dhici weyday waxay u dareemaysay. Nafteedii ayay ku jujuubtay inay kaligeed-wax-jecel noqoto.

Jacaylkeedii hawada ayuu ku dhex dhalaalay, markuu wiilkii baxay, isagoon war-u-haynin beerkeeda beeraadku ku beermay. Intii ka dambaysay oo dhan waxay la daalaadhacaysay ololkii uurkeeda ka dami diiday. Reerkiisan uu ku soo degay berigaas ayna ku dul baratay ayaa ogaaday arrinteedii. Inay la uur-gubyoodaan waxaan ahayn uma tari karayn. Wiilkii wuu tagay isagoo warmoog ah; haddii ay u sheegan lahaydna, wuxuu dhihi doonay lama saadaalin karin. Quus baa la wada guntaday.

Shalay-daan qoyan ayuu mar kale kedis ku yimid. Ehelkiisii iyo uurkeedii baa ku wada farxay, imaanshihiisa. Maanta oo ay reerka gabadhu aroos qabeen ayay isla martiqaadday reerkii iyo wiilkoodiiba. Iyadoo uga gol-lahayd, inay hesho fursad ayay ugu fasirto, jacaylkeeda caashaqa u xuubsiibtay.

“Galabta, si fiican u ciyaar oo is tus ninka; soo jiido araggiisa iyo indhihiisa.” ayay kula soo dardaarmeen reerkiisii oo qalbiyadoodu la jireen, gabadhaas deriskooda ah. “Garoonka wacdaro ka dhig.” qaar baa ku tirtirsiiyay. Waxay og yihiin, inay ciyaarta ku fiican tahay. “Waa yahay,” ayay ugu warcelisay, ismase hubin. Cabsi xooggan baa boggeedii isku fidisay. Iyadoo naxsan ayay isu diyaarisay, inay yeesho siday kula taliyeen. Si xaraggo leh ayay u soo labbisatay, iyadoo isla maqan.

Dharkeedii oo u hagar-baxay maanta ayaa soo saaray dheeheedii iyo dhalaalkeedii. Markay garoonka soo gashayba waa la wada dhugtay. Sacab iyo farax baa laysku daray. Riyaaq iyo raynrayn baa lagu soo wada dhaweeyay labbiskeeda iyo bilicdeeda indho-qabadka leh. Reerkiisii taageerayaasheeda ahaa baa sii biritaaray; ammaan iyo alalaas bay u raaciyeen sacabkoodii.

Fagtii hore, isagu ma arkin gabadha lagu wada buuqay; meel kale ayuu ku sii jeeday. Dadkiisii la fadhiyay baa dareemay, inuusan weli la qabsan waxa dhacaya. Xaggii garoonka ayay u soo jeediyeen. Bal, hadduu dhugmo u yeesho halkay la doonayaan. Waa siday qorsheeyeene, wuxuu labadiisii indhood ee madmadoobaa dhag ku siiyay, gabadhii bartanka ciyaarta ka bidhaamaysay. Ilqabadkeedii ayay indha-cuddoonaan aan caadi ahayn kula soo degtay. Sidii biriqdii ayay hortiisii uga hillaacday. Walalac!

Wuu u bogay eegmadeeda kana baaraandegay sii eegisteeda. Dheeheeda iyo dhabankeeda wanaagsan ayuu ka helay. Markay is-wareejisaba wuxuu isagoo wada jira sii xiiso-jalleecayaa xaggeedii. Markay xaggiisa ka jeesatana wuxuu isagoo hiyikacsan sii jamasho-jeedaalinayaa dhankay aadday. Mar gacanta ayuu afka saarayaa. Mar kulleetiga shaatigiisa ayuu toos-toosinayaa. Mar labada gacmood ayuu isku maraamarayaa. Marna labada garbood ayuu dubaaxinayaa… muruq-roor ciyaarteeda la haysta ayuu la gariirayaa. Mar halcunka ayuu dhaqdhaqaajinayaa… sidii in uu hadal ku shig-shigsan yahay. Marna kursigiisa ayuu ku ribanayaa. Wuu salkacsan yahay. Wuu siyaysan yahay. Wuu soo samirdarroobayaa. Gabadhii uu galabtadan arkay baa xiskiisii xasarad ka kicisay. Isagoon bartiisii ka kicin bay qalbigiisii dhufsatay. Calmasho cusub iyo lahasho cuddoon baa niyaddiisii isu-celiyay. Siduu ugu dhaygagay ayuu u sii dhawrayaa. Feker iyo walaac dhabannada la haystaa.

                                 ****

Jirkeedii oo naxdin iyo yaxyax la cuslaaday bay dhawr jeer is-buuratay. Inay iska kor timaado ayay ka baqday. Ciyaartii saddexaad oo lagu soo khasbay bay idin la’aan ka baxday. Gabdhihii la ciyaarayay baa iyagoo fajacsan sii waday ciyaartii ay uga tagtay.

Iyadoo soo socota ayay indhahoodii isku dhaceen; ninkii baahideedii bilaha soo jirtay barkumataal ka dhigay ee daymo kaliya ku bajiyay ugana badiyay. Iyadoo awood-yarideeda guusha huwan dareensan bay soo dhinac martay dadkii kuraasta tixnaa. Dhankii midig ee hoolka ayay gucle uga baxday.

                                          ****

Inkastoo ay ku dadaashay inay saantirato sanqar la’aanna baxdo, haddana bixisteeda waa la wada arkayay. Reerkiisii saaxibbadeeda ahaa baa eegmo habrasho ah ku toyday. Ninkii oo awal ku farxay in ay garoonkii ciriiriga ahaa ka soo baxday isuna diyaarinayay inuu u tago, markay kaligeed meel fadhiisato, ayaa ku hungoobay markay dhinac martay. Siijeedkeedii ayuu eegmo fikirsan kala soo noqday. Mar buu isyiri: ma nin baa halkaas dambe ku sugaya. Haddana wuxuu isyiri: suuli bay aadday ee isdaji. Wuxuu isyiri: biyo ayay doonatay, way harraadan tahay. Cabbaar markay sii maqnayd buu ka dhego-adeegi waayay, maladiisii ahayd: inay nin aadday.

Si fiican wax looguma jeedo. Dhedo iyo ciiro is wata baa habeenkii soo horkacay. Mugdi-mugdigaas ayay dhex istaagtay. Feker ayay isula-noqotay. Haddii uu maanta sidaas u eegayay, miyuusan la qabin waxay dareemayso? Haddiise, reerkiisu gacan ku siinayaan inay is helaan, dhabna ka tahay garabsiintoodu, miyaysan ka soo daba diraynin, si ay ula hadasho? Isagoon cidi soo dirin, waa kaas iskiis u soo kacay. Waa kaas soo daba socda. Waa kaas laftiisu isla maqan. ‘Tolow, muxuu damacsan yahay, waa isagaas soo lixaadsanayee?’

Markay hubisay inuu xaggeedii soo aaday ayay horay u sii socotay. Islamarkiiba talaa ku dhalatay. Iyadu waxba maba weyddiin doontee, hadduu isagu wax su’aalo, tabar iyo taag ay ugu warceliso ma haysaa! Isagoo degdegaya ayuu markuu arkay socodkiisii iyo tallaabadiisii kala reebtay. Way sii hor-socotay. Wuu ka sii daba gaatamay. Markay aragtay inuusan ku soo dhiirranayn ayay fikirtay. Waxay samayn lahayd -oo mira-dhal noqon lahaa- ayay garashadeedii la kaashatay. Shaki yar ugama jiro, inuu ninku rabitaan uga soo daba baxay. Laakiin, maxay samaysaa hee, si ay u sii hubsato!

Waa bishaaradeedee…. waxaa dhankii ay u siijeedday ka soo baxay, wiil asxaabteeda ay isku dheer yihiin ah. Xaggiisii ayay u soo orodday. Intay garabka ku salaantay ayay dhego-hadal u bilawday. Salaanteedii daw-dhaafka ahayd waxba uma qaadan wiilkii yimid. Laakiin, waxay hakisay ninkii daba socday. Wiilkay salaantay oo awalba ahaa bulshaawi baashaalkiisu furan yahay ayaa ku sii dardarsaday. Laakiinse, salaantiisii muraadkii ay ka lahayd way ka gaartay. Ninkii ay doonistiisa imtixaanaysay, waa kaas isagoo isgalay hinaasaha la noqday.

Markii dambe, ayay u dulqaadan weyday wiilkii iyo gacmo-gacmayntiisii badnayd. Intay iska maaraysay ayay hareeraheedii eeg-eegtay. Ninkii imtixaankii jacaylkeeda ku baasay waa kaas iska tagay. Tubbooyinka biyaha xaggoodii ayuu ku leexday. Illaa uu ku shalwaday oo muuqiisii qarsoomay. Wuu soo noqon doonaa bay isku qancisay. Cabbaar bay sii sugtay. Wax soo muuqda ma laha. Ninkii aaway! Ma albaab gadaale ayuu ka baxay mise dhulkaa liqay!

Iyadoo caraysan ayay soo baxday. Waxay islahayd, wuu kaa soo horreeyaa. Reerkiisii oo wada ilko-caddaynaya abaalna ka sugaya ayaa eegmo himilo leh ka hor keenay. Waxay ku tashteen, inay wiilkii is heleen. Iyadoon eegin farxaddoodii bay isagii labadeedii indhood oo wada-jira ku baafisay. Hungo badanaa! Ninkii ma muuqdo! Markay aragtay kursigiisii oo maran ayay caradeedii sii tarantay. Wixii oo dhan bay xuf iyo daf dhankii kale ula dhaaftay. Dadkiisii deriskeeda ahaa, dareen basaasan bay hoos ula wada rogteen. Maxaa gabadha sidaas uga soo xanaajiyay! Way caddahay inuu wiilkoodii u soo dayriyay.  Isagoo fikir gadaasheeda la taagan markay arkeen ayay reerkiisii sii hanjabeen. Tolow, muxuu gabadha ku diiday?

“Dabinkii baa bixi waayay.” ayuu odaygii adeerkiisa ahaa dooddoodii cabbursanayd ku furay.

“Way dookh xumaatay.” ayay ina-adeertiis wiilkii ugu kaftan-dhabaalaysay.

“Way dareen habowday.” ayay gabar kale kula asaraartay walaalkeed.

Markuu soo fadhiistay ayay eegmo ku canaanteen. Wajiyadoodii shiiqsanaa ayuu araggiisii fikirsanaa u qaybiyay. Sidee bay wax u jiraan? Qof kasta, guuldarro ayuu hogan yahay. Hoos buu u jeedaa. Sheeko ayuu u bilaabay dadkii carada la wada fooraray. Way la wadi waayeen. Kaftan ayuu isyiri, waa lagu dhegaystay. Qosol buu maagay, kaligiis ayuu noqday.

“Maxaad iga tabanaysaan?” ayuu wadar u weyddiiyay.

Odaygii adeerkiisa ahaa ayaa u sheegay sheekadii gabadha, min bilaw iyo dhammaad. Rajadoodii galabta iyo siday ugu hanweynaayeen inuu gabadha fahmo waxna la qabto, ayuu u raaciyay. Wuxuu ka codsaday, inuu wanaajiyo gabadhaas uu reerkeeda garanayo. Yaab iyo farxad ayuu ku dhegaystay erayadii adeerkiis. ‘Ma intaas baad ii colaadinayseen!’ Ma gabadhii uu galabta hawa-raacay baa isaga jecel? Weliba reerkiisu la rabaan! Waa sed uu Eebbe keenay. Isagoon doonistiisa caddaysanayn ayuu caadi iska dhigay. Qof qaatay hadalkii qaraabadiisa ixsaanna falaya ayuu iska dhigay. Hadday u oggolaan waayaan inuu dhaqso u raadceeyo gabadhii jacalayd, laftiisaa furka tuuran doona. ‘Yaa! Oo waaba i jeclayd miyaa? Nasiib badaniyaa, haddana nasiib daraniyaa? Waan arki jiray gabadha, laakiinse, maanta ka hor si fiican uguma fiirsan. Yartu, qurux iyo qaayaba way isugu biireen… hadday jacayl ay ii qabto ku sii darsatay… hee!.. Gabadhaas ilwaadsan ee edebta leh, dookhayga ah miyaa i jecel! Isla-doonasho Ilaahay….’ Hoos buu  u dhadhabayaa. Afka wuxuu uga qosol-jilayaa dadkiisa la fadhiya. Uurkase, wuxuu kala haasaawayaa gabadhii uu dayacay.

“Maxaan hadda yeelaa…?” ayuu iska weyddiiyay, wuuse go’aansaday wuxuu yeelayo. Laabta ayuu ka bogaadsaday kana qorshaystay inuu gabadhii raadiyo. Laftiisuba gabadhu way sidataa, hadduusan is-jikaarayn.

“Doqonyahow waxgaradka ah, gabadha miskiinta ah u miciin.” bay tiri, ina-adeertiis oo uu waligiisba necbaa hadal-adeeggeeda.

Xaggay u tilmaameen ayuu u goobay, isagoo far-faraxsan, fud-fudud oo fikirsan.

                                        ****

Wax u sheegayba waxay dareentay, inuu ninkii agagaarkeeda ka soo dhawaaday. Ruuxaan baa si hoose ruuxdeeda ula shawrtay. ‘Isagoo ku doonaya ayuu ku soo aaday,’ bay ruuxaantu dhegteeda ugu siraysay. ‘Maxaan u sheegayaa, hadduu igu yiraahdo waan ku rabaa?’ ayay isweyddiisay. Miyirkii ay warcelinta isaga sugi lahayd baa ku soo gaabtay. Sarkadhaban iyo salkac baa ku dhacay. Degganidii bay isla keeni weyday.

Waxay fadhiday albaabka weyn hortiisa. Gurigii aroosku ka dhacayay iridkiisa ayay ku tallamaysay. Dareenkii u sheegay inuu ninkii soo raadiyay baa soo looyaamiyay. Markay soo gashay ayay eegmo cabsiyaysan gudihii ku baahisay. Waaba ninkii ay ku welwelaysay oo soo tiigsanaya. Way ka soo geddoontay. Bannaankii ay ka timid ayay u soo baxday. Jidkii ayay horay u haysay. Ninkii daba socday ayay ismoogaysiisay.

Markuu ku soo dhawaaday ayay socodkeedii rucle u beddeshay. Si bay u faraxsan tahay una baydadsan tahay. Ninkii ay jeclayd baa u muuqda, iyaduna ka baxsanaysaa! Hadday jeclayd isaganiina siday filayso la qaatay, miyaysan hoodo iyo haybad ahayn, maxay uga sii rooraysaa! Dadkiisii, maxay u soo sheegeen, ninkan ku dadaalaya inuu soo gaaro?

“Balqiisa.” ‘Kud.’ Codkiisii debacsanaa baa beerdulucsaday.

Magaceedii ayuu ugu yeeray. Balqiisa ayuu afkiisa ka yiri. Ma isagaa yiri, mise way u qaadatay! Labadeeda dhegood ayay ku maqashay, “Balqiisa” oo ka soo dhex baxday xargaha iyo moqorraha cunaha cod rageed. Weliba, rag kale maahee waxay la noqotay, inuu codkaasi yahay kay jeclayd. Yaa soo baray magaceeda? Yaa kale oo aan reerkiisii ahayn!

Horteedii ayuu isku gudbay isagoo neeftuuraya. Laftiisu baqdin way ku jirtaa laakiin sideeda uguma badna. Hadday iyadu jacayl la baqayso, maxaa isaga cabsida u keenay? Maxaanan u keenin! Sow isagu maaha, kii galabta, qudhiisu araggeedii laabraacay… la beerqaadmay… jacaylku markiisa u bilawday? Haah dheh!

Inay dhinac midig u goyso ayay damacday. Xaggii midigtiisa ayuu isu badiyay. Inay bidixdiisa marto ayay isku dayday. Labadiisii gacmood ayuu kala baaciyay. Markay dhexdiisii ku soo beegantay ayuu labadeedii cududood oo aad ugu dhawaa isku qabtay.

“Wax weliba waan ogahay…” ayuu ku hakaday.

Ilnugayl iyo illin bay ugu jawaabtay. Wajigeedu wuu isbeddelay.

“Waan ogahay, in aad i jaclayd anigoon kuu ogeyn.” ayuu ku sii watay.

Aamus iyo anfariir bay ugu warcelisay. Gadaal bay isu majiirtay. Runtaas ah inay jeclayd iyo wajigeeda ka mara-kacaya ayay isu diidday. Gacantiisii ayuu ku sii adkeeyay, hadalkiina kor ayuu u sii qaaday. Si ay isugu diyaariso, go’aankiisa jacaylkeeda u jawaabaya.

“Aniguba waan kaa helay. Waad i cajabisay runtii…” ayuu ku yiri, cod culus oo cabbursan.

Ciriiriga haysta ayay ku garatay culayska ay leedahay iyo siday u adag tahay, in dareen dhab kaa ah aad soo gudbiso. Waad i cajabisay, siduu ku yiri iyo dhibtuu ka maray, Ilaahay kaliyaa og.

Iyadoo hubta inuu dhab uga helay ayay dhoollacaddayn isla dadabtay. Waxay u hollatay inay ku sii dhawaato, haddana gadaal ayay uga soo degtay. Xishood dheddignimo ayaa maquuniyay. Wajigeedii ayuu xannaano-eegay. Iyadoo kalsooni iska dareentay ayay laabtiisii si daallan ugu tiirsatay. Isagoo fikirsan ayuu madaxisii kor u soo qaaday. Labadii gacmood ayay si tartiib ah isu-weydaarsadeen… hab isla dhaafeen… gudub isu mareen.

“Waxaad iigu yeertaa Oomaar. Oomaar baa lay yiraahdaa.” ayuu wajigiisii dhabarkeedii xaggiisa ula dhaafay.

“Waan ku garanayaa.” ayay dhegtiisa gadaasheeda ka tiri. Cod aad u gaaban ayay ugu qiratay, inay taqaan na jeceshahay.

“Waan illaaway in aad i garanayso…”ayuu cudurdaar ahaan u yiri, isagoo qosol iska raadinaya.

Iyadoo qosolka ku raacaysa ayay himbiriirsi-muusootay. Xabadkiisii ayuu ku sii xafuujiyay. Boggiisa diirran ayuu ku martigeliyay ugana masaxay cabashadii ay la ciiraysay. Sambabadeedii abaarsaday baa neecow qabow jiitay. Habeen cusub baa u bilawday wadajirkooda.

                                              …Ebyoon…

             W.Q

Saynab Xaaji (Ugbaad)

The post Laabraac (Sheeko gaaban) appeared first on Akademiye Goboleedka Af Soomaaliga AGA.

Aad baan dadka u xariirin jiray. Ma sheegto e, qofka aan ka roonahay ama aan wax dhaamo ama culeys adduun soo foodsaara inta karaankayga ah ayaan caawin jiray. Tolka iyo reerka, xididka iyo xasabada dhammaantood nin og ayaan ahaa; qaraabada iyo qaaraanka inta iiga soo aaddo, habeenna lama seexan jiray oo waan dhiibi jiray.

Kulannada iyo isu-imaatinnada xigtada, xoog iyo xoolo waxa iiga soo aado waan gayn jiray… Deriska iyo dadka xaafadda ila deggan waxaan u ahaa nin ay aad u qaddariyaan. Inkastoo shaqadayda iska adag awgeed, ii oggolayn in wax badan laga maqnaado, haddana maalinta Jimcada waxaan ku dukan jiray Jaamacadana salaadda kula oogi jiray masaajid aan ka fogayn gurigayga. Aad baan ugu hayay ixtiraam iyo qaddarin dadka aan xaafadda wada deggannahay, inta uu insaan karo ama uu awoodana xaqooda diiniga waan ilaalin jiray.

Dhegtaadu kaa war dheer ishaaduna waa kula file, mararka qaarkood xanta iyo nux-nuxda ay hablaha xaafadda igu durayaan ama ay u gaysanayaan xaaskayga midna waxba uma arki jirin, waayoo aniga waxaan aaminsanaa in ayan iyaga xaggooda waxba iiga maqanayn… Ilaahay xaggiisa kaliya wax iga jiraan isagana uu i siinayo goortuu doono ama awooddiisa iigu diidayo wixii uusan ii qorin. Calaaya xaal, waxaan ahaa nin qaddarta aaminsan kuna sabarsan.

                                           ****

Waxa aan lahaa dukaan wax walba oo quutul-daruuri ah lagu iibiyo. Waxa gacanteenna ku jiraa waa ay dhammaanayaan kaliya waxaa baaqi ahaanayo waxa aad Ilaahay xaggiisa gaysato taas ayaana anfac iyo iimaanba laga helayaa adduun iyo aakhiraba. Anoo yaqiinsan inay dantu tahay in nin walba uu taagtiisa tallaabsanayo madaalna meel uu yaallo uu ka beegmo ayaan subax walba bixin jiray saddaqo, moos iyo rooti. Waxaan siin jiray masaakiin gacan-hoorsata ah oo aroor weliba iyagoo koox ah dukaankayga hortiisa soo tuban jiray.

Deeqda iyo garashada Ilaahay ayaa bixiya, dadkuna isku miisaan ma ahan e, masaakiinta aan gacanta u taagi jiray waxaa ka mid ahayd gabar yar oo muuqaal ahaan aad u qurxoonayd, haddana Ilaahay ugu deeqay astur iyo xishood dheeraad ah.

Layaabka qalbigayga buuxiyay waxa uu ahaa marka aan gabadha gacanta u taago, waxaa ay igu dhihi jirtay iiguna ducayn jirtay: “Ilaahay ha ku siiyo awlaad baarri ah.” Eray kale ima dhihi jirin. Maalin weliba oo ay ii timaaddo eraygaas afkeeda kama baxo, ima tiraahdo mid ka duwan, mana ku soo darto mid dheeraad ah. Hadalkeedaas iyo ducadeedaas erayada kooban ah, aad ayuu ii taabtay.

Inkastoo aan haystay dhaqaale aan habeen ku seexan karo, haddana Ilaahay iguma irsaaqin ilqabowsiga dunida oo ah carruur… maalinna nasiib uma yeelan in canug aan dhalay dhabtayda saaro… habeenna kuma seexan anoo dhunkaday canug yar afkiisa carfayo ee aan ilka lahayn… maalinna aqalkayga dhaxdiisa iigama soo yeerin oo la ima dhihin aabbe… marna ma gelin dukaamada lagu iibiyo alaabta carruurta si aan canugayga ugu soo iibiyo… subaxna dhabtayda kuma kaadin canug yar oo aan dhalay oo maradayda ma nijaasoobin… maalinna dhaqaale wanqal carruurtayda ma bixin. Murugadaas iyo xanuunno badan oo qalbigayga jiifay, haddana ima qalbijabin, waayo, Ilaahay siiye ayaa wax gardaadiya.

Erayga ay gabadhu subax kasta igu tiraahdo wuxuu iiga tagay saamays weyn. Waxaan gaaray heer aan dhararo oo aan sugi waayo  gabadha iyo ducadeedii ahayd: “Ilaahay ha ku siiyo awlaad baarri ah.” Hal mar ayuu qalbigayga is-beddelay oo aan wax weyn tabay. Waan isla-hadlay: ‘Kaalay, gabadha sidan maalin kasta kugu leh, armay tahay tii uu Ilaahay kaa irsaaqi rabay tagoogana kuugu furi rabay!’

Waxaan go’aansaday in aan gabadha si gaar ah u reebto oo aan la hadlo si aan xaalkeeda qofeed iyo midda qoyseedba u ogaado.

Gabadha marka ay masaakiinta soo istaagaan ma ahayn mid dadka soo dardarta ama iimaanka iska qaadda ee hadaf ka dhigata yaysan saddaqadu kaa dhammaan. Intay dadka iska soo hormariso ayay gadaal isu dhigi jirtay. Aniga, taasi waxay ii ahayd fursadda iyo albaabka aan ka gali karo hadalka billowgiisa, maadaama ayan qof kale na wehlinayn.

                                                       ****

Subax ayay ii soo taagay gacan xijaab duugga ah lagu daday oo ay ka muuqato xishood. Mar kaliya ayuu qalbigaygii wareegay oo dhidid waawayn iga soo daatay. Waxaan garan waayay in aan wax sido iyo in kale. Markaas ayaan aniga oo moog u taagay gacan aan waxba ku jirin. Cod yar oo xabeeb ay ku jirto ayay iigu yiri: “Walaal ma fiican tahay! Gacantaadu way maran tahay, dhibse malaha oo wixii calaf ah ayaa la cunaa. Wax badan moos iyo rooti waad ii soo taagtay.” Markaas ayuu miirka igu soo noqday oo aan naxay. Hadal aan badnayn oo ay ku muuqato gariir ayaan ku iri:“Iga raalli ahaw. Dukaanku wuu buuxaa, laakiin xisaab kale ayaan galay.” Jawaab ay ka muuqato xikmad iyo xilkasnimo ayay igu tiri: “Adduun hawl kama dhammaatee, intaad gaari karto kaliya ka qabo, wixii aad kari waysana Ilaahay ayay u taallaa.” Aad buu hadalkeeda iyo caqligeedu u sii shiday olalkii igu dhex socday. Waxaan dukaanka dhexdiisa ayaan soo geliyay. Waan xog waraystay. Waxay iiga hadashay xaaladda reerkeeda oo dhan iyo in ay u dawarsato hooyadeed oo indho la` aabbaheedna uu dhintay, hal wiil ee la walaalka ahna uu qof naafo ah yahay.

Aad bay ii taabatay xanuunka iyo culayska gabadha haysta, waxaanse ku farxay erayadeeda eray ka mid ahaa oo ahaa in ay tahay gabar oo aan waligeed la guursan. Dadaal iyo is-fahansiin dheer waxa aan gabadhii ku heshiinnay in aan is-guursanno reerkeedana aan ka faalo qaado oo aan hooyadeed iyo walaalaheedba la soo dajiyo hal meelna ay kuwada noolaadaan. Ilaahayna waa ii suurageliyay oo waa ii aqbalay rabitaankaygii iyo ducadii gabadha ee joogtada ahayd. iyadii hadalkaas i dhihi jirtay ayuu Ilaahay wax iigu daray oo awlaad badan oo gabdho iyo wiilalba leh iga siiyay. Ilaahay ayaa ku mahadsan oo sabarkayga iigu naxariistay, waxaan ahay aabbe carruur iyo xaas leh.

                      W.Q

Axmed Maxamuud Dhicisoow (Yaanyo)

The post Aabbannimo appeared first on Akademiye Goboleedka Af Soomaaliga AGA.

Loading...

Taking too long?

Reload document

| Open in new tab

The post Ilmadii Aabbahay! (Sheeko Gaaban) appeared first on Akademiye Goboleedka Af Soomaaliga AGA.

Loading...

Taking too long?

Reload document

| Open in new tab

The post Maana-faay: “Muraayad Bulshadeennu iska Dhex Aragto” appeared first on Akademiye Goboleedka Af Soomaaliga AGA.